Riskli Yapı Tespiti Nasıl Yapılır? 6306 Sayılı Kanun Kapsamında Adım Adım Rehber

Riskli yapı tespiti, bir binanın deprem sırasında ağır hasar görme ya da yıkılma riski taşıyıp taşımadığını ortaya koyan bilimsel ve teknik bir mühendislik incelemesidir. Bu işi 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında yürütüyoruz; tek amacımız can güvenliği.

Bunu bir "ceza" gibi görmeyin; tam tersine, binanızın gerçek durumunu öğrenmenin en sağlam yolu. Yapı güvenliyse içiniz rahat eder; değilse güçlendirme ya da yenileme için gereken adımları zamanında atmaya başlarsınız.

Kim başvurabilir?

En sık duyduğumuz yanlış bilgilerden biri "bütün komşuların onayı şart" düşüncesi. Oysa riskli yapı tespiti için tek bir kat malikinin başvurusu yeterli; çoğunluk onayı aranmıyor. Kat mülkiyetine geçilmemiş yapılarda arsa ya da yapı sahipleri de başvurabiliyor.

Tespiti kim yapar?

Bu tespiti her önüne gelen firma yapamaz. Yalnızca Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nca lisanslandırılmış kurum ve kuruluşlar bu tespiti yapmaya yetkili. Mevzuata göre:

• Bu kuruluşların ilgili meslek odalarına (inşaat, jeoloji, jeofizik mühendisleri odaları) büro tescili bulunması gerekir.
• Tespitte görev alacak mühendislerin mesleklerinde en az 5 yıl fiilen çalışmış olması ve Bakanlığın düzenlediği eğitim programını tamamlayıp sınavda 100 üzerinden en az 70 puan alarak yetki belgesi edinmiş olması şarttır.

Bu yüzden tespit yaptıracağınız firmanın lisanslı olduğundan mutlaka emin olun.

Süreç adım adım

1. Başvuru ve inceleme: Malik, lisanslı kuruluşa başvurur. Mühendisler binada yerinde inceleme yapar: taşıyıcı sistemin rölevesi çıkarılır, betonun ve donatının durumu tespit edilir (örneğin karot alma, Schmidt çekici, donatı tarama/ferroscan gibi yöntemlerle).
2. Analiz ve rapor: Toplanan verilerle binanın deprem performansı hesaplanır ve riskli yapı raporu hazırlanır. Rapor, Bakanlığın elektronik sistemi üzerinden ilgili idareye iletilir.
3. Sonuç ve tapu şerhi: Bina riskli çıkarsa durum ilgili belediyeye/idareye bildirilir ve tapu kaydına "riskli yapıdır" şerhi işlenir. (Şerh yalnızca riskli bulunan yapı için düşülür.)
4. İtiraz hakkı: Maliklerin, tespite karşı 15 gün içinde itiraz etme hakkı vardır. İtirazlar, Bakanlık bünyesinde oluşturulan teknik heyet tarafından incelenir. (Acilen boşaltılması gereken, çok tehlikeli durumdaki yapılarda süreler daha kısa olabilir.)
5. Yargı yolu: Riskli yapı kararına karşı, tebligat tarihinden itibaren 30 gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir.

Bina riskli çıkarsa ne olur?

Bina riskli çıktı diye "hemen yıkılacak" diye düşünmeyin. Önünüzde iki temel seçenek var:

• Yıkıp yeniden yapma (kentsel dönüşüm), veya
• Taşıyıcı sistem uygunsa güçlendirme (yıkmadan, mühendislik yöntemleriyle güvenli hâle getirme).

Hangi yöntemin uygulanacağına; binanın taşıyıcı sistemine, zemin koşullarına ve deprem performans analizi sonuçlarına bakarak karar veriyoruz. Bu aşamada kanuni süreler ve maliklerin onay (çoğunluk) şartları da devreye giriyor — bu konuyu ayrı bir yazıda ele aldık.

6306 kapsamında sağlanan kolaylıklar

Bina 6306 kapsamında riskli olarak tescil edildikten sonra bazı harç ve vergi muafiyetlerinden yararlanabilirsiniz (örneğin noter ve damga vergisi, tapu harçları — döner sermaye hariç —, belediyelerce alınan imar harçları ve kredi kullanımında BSMV muafiyeti gibi). Bu muafiyetlerin kapsamı zaman zaman değiştiği için, kendi durumunuzda güncel resmi kaynakları ve bir uzmanı teyit etmenizi öneririz.

Sık Sorulan Sorular